Prikkelverwerking en autisme: compensatie en strategieën

Om al die binnenkomende prikkels toch enigszins te kunnen filteren en verwerken, hebben onze hersenen aardig wat strategieën binnen handbereik.
Van de meeste daarvan zijn we ons niet bewust, althans niet in eerste instantie.
Pas als je er goed op gaat letten, gaat het je opvallen dat je bepaalde strategieën hanteert, zonder dat je dat zelf al die tijd doorhad.
Strategieën die je hersenen uitvoeren om de overkill aan prikkels te compenseren.
Of we ons dat zelf onbewust aanleren, of dat onze hersenen dat automatisch uitvoeren, is ook een vraag die dan opkomt.

Monoverwerking is daar een voorbeeld van, ook wel een vernauwde aandachtsfocus genoemd.
Hierbij richten we de aandacht nog slechts op één zintuig, om overbelasting te voorkomen.
De andere zintuigen worden als het ware tijdelijk uitgeschakeld of gedempt.
Alle aandacht is bij dat ene zintuig en kan op dat moment niet verlegd worden.

Daardoor kan het gebeuren dat je volledig blokkeert en letterlijk even geen stap meer kunt verzetten of tijdelijk niet meer kunt praten.
Het gehele systeem wordt platgelegd, wat overigens ook kan gebeuren als er juist sprake is van zintuiglijke overbelasting.
Enerzijds is dit blokkeren dus een vorm van bescherming; anderzijds kan het een vorm van overprikkeling zijn.

Daarom kan het ook zo moeilijk zijn om je aandacht ergens anders op te richten.
Je moet dan immers je aandacht op een ander zintuig of een andere prikkel richten en het kan zijn dat dat met de nodige vertraging gepaard gaat. Het bekende schakelprobleem.

Een andere hele bekende is het vermijden van directe waarneming, het zgn. perifere waarnemen.
Het vermijden van oogcontact is daar een hele bekende van, maar ook het vermijden van bijvoorbeeld aanrakingen.
Niet alleen omdat we hypergevoelig daarvoor zijn, maar ook omdat het daardoor teveel de aandacht afleidt van wat we werkelijk wilden doen of zeggen.

Er zijn meer strategieën te noemen. Compensatietactieken die we ons bewust hebben aangeleerd, maar ook de tactieken die dus onbewust zijn aangeleerd of automatisch door onze hersenen in werking worden gesteld.

Op vrijdag 20 januari a.s. komen tijdens de workshop “Prikkelverwerking bij volwassenen” meer strategieën aan bod en worden een aantal voorbeelden gegeven die overprikkeling kunnen voorkomen.
Leonie Bouwman zal tijdens deze workshop vertellen welke strategieën zij o.a. hanteert en demonstreren welke sensorische hulpmiddelen bij haar goed werken.
Als je bij deze workshop aanwezig wilt zijn, kun je je hier aanmelden.
De workshop is zowel voor volwassenen met een vorm van autisme, als voor ouders/partners/professionals toegankelijk.