Verdergaand op hoe de prikkelverwerking bij autisme kan verlopen: tijd voor onze oren; de auditieve prikkels.
Zoals ik al schreef, kan onze waarneming op verschillende manieren verlopen.
En waarneming, dat is dus niet alleen zien. We nemen ook waar met onze oren, onze huid, onze neus en onze tong.

Ook het horen kan dus vervormd of verstoord worden door Gestaltwaarneming, waarbij alle geluiden om je heen even hard klinken. Van de stemmen van de mensen naast je, tot die auto die voorbij rijdt of die tikkende verwarmingsbuis.
Ik heb dat gelukkig alleen als ik overprikkeld dreig te raken.
Op dat moment hoor ik niet alleen alles even hard, maar het raakt ook gefragmenteerd. Van zinnen hoor ik alleen nog enkele woorden. Te weinig om er een logisch geheel van te kunnen maken.

Een mooie waarschuwing dus: het wordt tijd voor een beetje rust.
Luister ik niet naar die waarschuwing of ben ik niet in de gelegenheid om de rust op te zoeken, dan is al snel het einde zoek en versta ik niets meer van wat mensen zeggen.
Mijn hersens kunnen de woorden helemaal niet meer verwerken en ik hoor alleen nog maar iets wat vaag lijkt op “blahblahblah”.

Ik ben dus hypergevoelig voor geluiden (en beeld).
En dat zullen de meeste mensen met een vorm van autisme denk ik hebben.
Maar waar kun je dat nog meer aan herkennen? Aan:
-het bedekken van de oren met de handen
- licht slapen
- angst voor onweer, de zee, mensenmassa’s
- een hekel hebben aan de kapper (brrr… het geluid van die knippende schaar bij je oor…)
- angst voor andere harde geluiden (stofzuigers, boormachines, dichtslaande deuren)

Anderzijds is er ook op auditief gebied soms sprake van ondergevoeligheid.
Te herkennen aan juist het opzoeken van harde geluiden of dit zelf maken.
Bijvoorbeeld door het maken van ritmische harde geluiden.

Overgevoeligheid voor auditieve prikkels kan bij sommigen letterlijk leiden tot pijn.
Soms is elk geluid een aanslag voor onze oren.

Wil jij meer weten over hoe jouw prikkelverwerking verloopt en waar dat toe kan leiden?
Je kunt je nog steeds aanmelden voor de training “Inzicht in jouw autisme” (start: 11 februari 2012).
Leer hier meer over de training of om je aan te melden.

In mijn vorige blog had ik het over een vervormde waarneming.
Natuurlijk valt er nog veel meer te vertellen over hoe mensen met een vorm van autisme de wereld visueel kunnen waarnemen. Ik wil jullie een paar andere voorbeelden zeker niet onthouden.
Hopelijk leveren deze net zoveel herkenning bij jullie op als bij mij.

Een hele belangrijke in het boek van Olga Bogdashina is de Gestalt waarneming: het niet kunnen filteren van voor- en achtergrond, met alle details. Alsof we naar een tweedimensionaal beeld kijken, in plaats van het driedimensionale.
Mooie voorbeelden hiervan zijn bijvoorbeeld de tekeningen van Steven Wiltshire:

Onnodig te zeggen dat deze manier van waarneming een overweldigende ervaring met zich meeneemt, die kan leiden tot allerlei verschillende vervormde beelden, zoals het eerder genoemde probleem met het inschatten van dieptes en hoogtes of de gefragmenteerde waarneming. Wat bijvoorbeeld te denken van een kledingzaak vol rekken met kledingstukken? Je zou van minder details al in de war raken.

Volgens Olga Bogdashina ligt de Gestaltwaarneming ten grondslag hiervoor en daarmee ook voor de manier waarop wij communiceren, denken, verwerken en compenseren.
Daarom ook de moeite met veranderingen en de noodzaak van routines.
Immers, als ook maar het kleinste detail verandert, verandert daarmee de gehele Gestalt: het hele beeld wat we van iets hebben.

Zo “scan” ik, als ik een nieuwe ruimte betreed, stukje bij beetje en detail voor detail die ruimte af.
Op zoek naar de dingen die op dat moment belangrijk zijn. Als ik bijvoorbeeld uit eten ga zijn dat:
– hoe is het restaurant ingedeeld?
– waar lopen mensen tegen wie ik niet op mag botsen?
– waar is mijn tafeltje? En, heel belangrijk:
– waar is het toilet?
Stukje voor stukje. Het duurt ook even en gaat beslist niet automatisch. Ik moet er echt tijd voor vrij maken.
Doe ik dat niet, dan voel ik mij de rest van de avond onwerkelijk en loop ik tegen elke tafel en serveerster aan, die in mijn weg loopt.

Een ander belangrijke basis is het letterlijk waarnemen, waardoor verbanden moeilijker te leggen zijn en het lastiger wordt conclusies te trekken. Er wordt een beeld vastgelegd. Niets meer en niets minder.

Al herkenning? Laten we dan een stapje verder gaan, naar iets wat voor de meesten zeker herkenbaar is: de hypergevoeligheid.
Als je visueel hypergevoelig bent, zie je het “onzichtbare”.
De kleinste stofdeeltjes kunnen zo hevig binnen komen, dat de rest van de wereld daardoor op de achtergrond verdwijnt.
En natuurlijk de bekende last van fel licht, wat letterlijk zeer aan de ogen kan doen.

Minder bekend is de hypogevoeligheid, oftewel het ondergevoelig zijn.
Op de momenten dat mensen met een vorm van autisme daar last van hebben, kunnen ze juist worden aangetrokken door fel licht, (felgekleurde) voorwerpen en mensen.
Vaak voorkomend hierbij is ook het met de hand aftasten van de omtrek van een voorwerp of een ruimte, door met de hand langs de muren te lopen totdat de werkelijke grootte en vorm duidelijk is.

Tot zover het Zien; de visuele waarneming.
Volgend zintuig: de oren. Het Horen, oftewel de auditieve waarneming.

Wil jij meer weten over hoe jouw prikkelverwerking verloopt en waar dat toe kan leiden?
Meldt je dan aan voor de training “Inzicht in jouw autisme” (start: 11 februari 2012).
Leer hier meer over de training of om je aan te melden.

Ook zo benieuwd hoe jouw prikkelverwerking verloopt of waarom je soms ineens overprikkeld kunt zijn?
In mijn vorige blog schreef ik al over het boek van Olga Bogdashina, getiteld “Waarneming en zintuiglijke ervaringen bij mensen met Autisme en Aspergersyndroom”.
Een boek waarin duidelijk wordt uitgelegd hoe de prikkel- en informatieverwerking kan werken.
En wat een fantastisch boek!

Let wel: het boek is natuurlijk niet alomvattend. Zo mis ik bijvoorbeeld informatie over het beelddenken.
En het boek is ook niet geschikt om alleen aan de hand daarvan een complete diagnose voor jezelf of je kind te stellen.
Daarvoor moet je toch verder kijken en observeren. Misverstanden zijn zo geboren.
Als je puur van dit boek uit gaat, zou een voorkeur voor schommelen bijvoorbeeld te maken hebben met onderprikkeling (de zogeheten hypogevoeligheid).
Ik ken echter iemand die het schommelen juist nodig heeft om zijn hoofd leeg te maken. Overprikkeling, dus.

Maar veel, heel veel in dit boek leidt tot de bekende “aha-erlebnis”.
Vaak ook bij dingen waarvan je je nog niet had gerealiseerd, dat dat ook weleens met je prikkelverwerking te maken zou kunnen hebben.

Zo heb ik altijd al moeite gehad met drempels, trappen en roltrappen.
Vroeger verweet ik dat mijn ogen, daarom was ik ook verbaasd dat ik na een oogoperatie daar nog steeds last van had.
Totdat ik las dat dit weleens te maken kon hebben met een vervormde waarneming, in dit geval het niet goed kunnen inschatten van hoogtes en dieptes.
En ik moest schrijfster gelijk geven. Dat is inderdaad het probleem. Als ik voor een (stoep)drempel sta, kan ik niet exact inschatten hoe hoog deze is en hoe hoog ik dus mijn been op moet tillen.
Daarom kijk ik ook altijd naar de grond als ik op straat loop. Omdat ik in staat ben te struikelen over het kleinste takje op de grond.
Laten we het over het afdalen van een trap of roltrap maar niet hebben. Wat een immense diepte lijkt dat, als je bovenaan die trap staat! Doodeng! Onnodig te zeggen dat ik ook een stevige vorm van hoogtevrees heb.

En zo zijn er nog tal van andere manieren van zien, die in dit boek beschreven worden.
Het letterlijk waarnemen bijvoorbeeld, of de Gestalt waarneming waarbij voor- en achtergrond even fel binnen komen; het gefragmenteerd waarnemen, waarbij details en niet het geheel de overhand hebben.
En natuurlijk de over- en ondergevoeligheid voor visuele prikkels. Het missen van een filter voor alles wat er via de ogen binnen komt, waardoor alleen al een teveel aan kleuren, beweging en/of mensen ronduit tot overprikkeling kunnen leiden.

Tijdens de training “Inzicht in jouw autisme” gaan we het nadrukkelijk hebben over die prikkelverwerking en wat dat met je doet; waar het toe kan leiden.
Welke (gedrags)kenmerken van autismespectrumstoornissen hieruit voort kunnen komen.
Lees hier meer over de inhoud of om je aan te melden.

Daarnaast, als volgende stap, komt er ook een training “Omgaan met overprikkeling”.

“De overbelasting was begonnen. Gesproken woord klonk alleen nog maar als blah-blah-blah…
Mijn gezichtsvermogen werd steeds scherper… De lichten werden feller.” (…)
Mijn schip was zinkende en niemand die het wist.” (Donna Williams, 1994)

(Bron: fragment uit Waarneming en zintuiglijke ervaringen bij mensen met Autisme en Aspergersyndroom -                    Olga Bogdashina)

Kennen jullie de ijsbergtheorie? Momenteel ook leuk gebruikt in een tandpastareclame, maar de ijsbergtheorie gaat ervan uit dat wat we zien (gedrag, bijvoorbeeld) slechts een symptoom is. Het topje van de ijsberg.
De andere 70%, dat deel dat onder water zit en dus voor het blote oog onzichtbaar is, wordt ingenomen door oorzaak.

Olga Bogdashina gebruikt dit gegeven mooi in haar boek over de werking van de zintuiglijke prikkelverwerking bij Asperger en autisme. Een absolute aanrader overigens, waarin wordt uitgelegd hoe die prikkel- en informatieverwerking bij volwassenen met een vorm van autisme verloopt.

Zij gaat (en daar ben ik het volledig mee eens) in haar boek uit van het gegeven dat veel (probleem)gedrag bij autisme veroorzaakt wordt door een volledig andere waarneming. Verstoord, vervormd, hypergevoelig of juist ongevoelig.
En als je dan bedenkt dat elke prikkel en elke waarneming met welk zintuig dan ook, informatie geeft, dan is het logisch dat die informatie ook niet altijd correct binnenkomt of door ons goed wordt begrepen.

En waar kan dat dan toe leiden?
Tot de bekende problemen met de executieve functies (het plannen en organiseren), de sociale vaardigheden (Theorie of mind) en de centrale coherentie (het geheel kunnen overzien). Of, zoals “men” het noemt, tot gedragsproblemen.
Maar ook tot overprikkeling, met vaak woedeaanvallen, huilbuien en/of een intense vermoeidheid tot gevolg.
En tot die hele lijst van kleinere kenmerken, zoals het niet maken van oogcontact.

Leuk. Er zijn dus hele lijsten met kenmerken van autisme.
Maar elk mens is uniek, dus hoe kun jij deze oorzaken en gevolgen voor jezelf nu leren herkennen?
Door jezelf stevig te verdiepen in autisme. In de kenmerken, maar vooral ook in de oorzaken.
En door te leren die uitkomst te vertalen naar jezelf.
Pure topsport en een levenslang durend proces, maar wel met hele snelle resultaten.
En dat maakt het gelukkig al snel tot een uitdaging.

Ga jij die uitdaging aan? En ben jij toe aan meer inzicht?
Kom dan naar de training “Inzicht in jouw autisme” (start: 11 februari 2012).
Lees hier meer over de inhoud of om je aan te melden.